Wystawa zbiorowa.
Zniewolony umysł.
Tyrania obrazu w polskiej fotografii artystycznej
po 1945 roku
od 14 maja 2011
do 10 czerwca 2011

Stefan Arczyński, Zdzisław Beksiński, Witold Dederko, Zbigniew Dłubak, Mariusz Hermanowicz, Jerzy Lewczyński, Zofia Rydet, Krystyna Łyczywek, Marek Piasecki, Wojciech Plewiński, Leonard Sempoliński, Andrzej Strumiłło, Tadeusz Sumiński a także Józef Jan Głogowski.

KRÓL: Hamlecie, gdzie Poloniusz?
HAMLET: Na kolacji.
KRÓL: Na kolacji? Gdzie?
HAMLET: Nie tam, gdzie on je, ale tam, gdzie jego jedzą.

William Shakespeare, Hamlet, Akt IV, scena 3 (przekład Józefa Paszkowskiego)

Wystawa Zniewolony umysł. Tyrania obrazu w polskiej fotografii po 1945 roku, została skonstruowana na podstawie książki Czesława Miłosza (Zniewolony umysł), napisanej w Maisons-Laffitte w 1951 roku, po zerwaniu autora z Warszawą. Książka w tamtym okresie historycznym stanowiła dla Miłosza próbę walki z fatalizmem i pesymizmem w obliczu włączenia Polski w imperium Stalina i jej komunizację, która zyskiwała w kraju wielu zwolenników. Napisana została jednak dla publiczności zachodniej obrazując klasyczne zjawisko podboju przy pomocy zarówno siły jak argumentów filozoficznych. Tytuł, przyszedł do głowy Miłoszowi w formie angielskiej The Captive Mind kiedy szukał dla niego polskiego odpowiednika. “Czasownik »zniewalać« ma w języku polskim przede wszystkim znaczenie »skłaniać«, na przykład mówi się: »zniewalający uśmiech«. Istnieje jednak także rzadsze, dziś prawie zapomniane znaczenie »poddać niewoli«”* Tak więc w kategoriach Miłosza Zniewolony umysł oznacza najpierw coś zachwycającego, a dopiero potem niewolę. We wstępie do francuskiego wydania książki, filozof Karl Jaspers podkreśla sposób w jaki Miłoszowi udaje się pokazać „konkretnie, jak się rozwijają różne procesy dysymulacji, przemiany wewnętrznej, jak się dochodzi do raptownego skoku nawrócenia [na wiarę w konieczność historii] i jak człowiek przedziela się na dwóch”. Niemniej, pomimo terroru totalitarnego, coś z dawnego człowieka udaje się przetrwać. U Miłosza, Jaspers identyfikuje tą rzecz z “wolą sprawiedliwości, prawdą niezniekształconą”. Ta “postawa moralna” może przybierać rożne formy i interweniować w akcie twórczym. Miłosz, przypominając genezę tego aktu, notował: “Nie ma innej drogi dla człowieka niż ufać swojemu rozkazowi wewnętrznemu, i wszystko rzucić na wagę żeby wyrazić to co się jemu wydaje prawdą”.

Na potrzeby wystawy odnotujmy, że fotografia poprzez swój bezpośredni kontakt z rzeczywistością zewnętrzną podlega procesowi odwrotnemu, tyranizując  i pochłaniając świat obrazami zaczerpniętymi ze swego oglądu rzeczy.

Wystawa Zniewolony umysł. Tyrania obrazu w polskiej fotografii po 1945 roku stanowi portret fotograficzny pokolenia artystów które zmierzyło się z doświadczeniem totalitaryzmu. Odwołując się do świadectwa Miłosza i do wypracowanych przez niego kategorii historyczno-literackich budujemy portret epoki reprezentowany przez wybrane prace z grona najwybitniejszych artystów fotografów tego czasu: Stefana Arczyńskiego, Zdzisława Beksińskiego, Witolda Dederko, Zbigniewa Dłubaka, Mariusza Hermanowicza, Jerzego Lewczyńskiego, Krystyny Łyczywek, Marka Piaseckiego, Wojciecha Plewińskiego, Zofii Rydet, Leonarda Sempolińskiego, Andrzeja Strumiłło, Tadeusza Sumińskiego którzy starali się tworzyć, w odniesieniu do sytuacji “rozkazu wewnętrznego”, z profetycznym prologiem z Witkacego (Nienasycenie) w fotografii Józefa Jana Głogowskiego Zastrzyk Narkotyczny. Wystawa ta sytuuje również zjawisko zniewolenia umysłu w świetle współczesności, na ile problem ten należy do historii a może jest rodzajem spuścizny, czegoś z czym wszyscy stykamy się na co dzień ?  

Kuratorzy: Patrick Komorowski i Rafał Lewandowski


* „Strach przed odpłynięciem okrętu”   (Rozmowa o Zniewolonym umyśle), Czesław Miłosz, Zniewolony Umysł, Kraków 2009, s. 7.

Współorganizatorzy: Instytut Polski w Rzymie


współpraca: Archeologia Fotografii
Muzeum Historyczne w Sanoku


Patroni Medialni:

Artinfo
Fotopolis
Foto

10.05.2011 00:22:07

1
loading image...
Marek Piasecki
Bez tytułu
ok.1960
2
loading image...
Jerzy Lewczyński
Nieznany
1957
3
loading image...
Zofia Rydet
Obsesje II
1969-1979
13